در حالي كه قدمت سازمان هاي جاسوسي در اروپا و آمريكا از قبيل «سيا» و «ام آي 6» به بيش از 200 سال نمي رسد، اولين و بزرگترين سازمان جاسوسي ايران در 2500 سال را داريوش با نام «اسپزگان و گاوشگان» بنا نهاد.
سازمان «اسپزگان و گاوشگان» يا به قول يونانيان «افدالموس بازيلئوس» نام سازمان جاسوسي داريوش بزرگ است. در ايران به اين سازمان، سازمان چشم و گوش شاه مي گفتند. يونانيان نام «بازيلئوس اوتا» هم روي آن گذاشته اند. اسپزگان به معني «آنانكه دزدانه يا مخفيانه مي نگرند» و گاوشگان به مفهوم «آنانكه دزدانه گوش مي دهند، يا استراق سمع مي كنند» است.
وجود «اسپزگان و گاوشگان» يا «چشم و گوش شاه» به علت شورش ها و ناآرامي هاي بعد از به تخت نشستن داريوش الزامي بود. داريوش براي مقابله با ناآرامي ها و شورش هاي سرزمين هاي تحت حكومت خود، افرادي را به كار گرفت تا اخبار هر شهري را مخفيانه به اطلاع او برسانند. ايجاد چنين سازماني موجب شد تا شورش هاي زمان او در عرض كمتر از يك سال فرو نشيند. داريوش براي سهولت كار افراد سازمان جاسوسي خود،‌ كشور را به بيست يا بيست و دو استان يا ولايت يا ساتراپ تقسيم كرد. او اين تقسيم را به خاطر ايجاد سهولت در وصول ماليات، كنترل بر اوضاع ايالات، ايجاد امنيت و تشكيل ارتش منظم انجام داد. اخبار مربوط به امور مملكتي از جمله توطئه ها توسط اين ماموران جاسوس جمع آوري مي شد و توسط پيك هاي سريع السير به مركز و به شخص شاه انتقال داده مي شد. پيك ها در كاروانسراهاي بين راه توقف كرده و اطلاعات و اخبار را به افرادي كه به آنها دبير گفته مي شد و در كاروانسراها مستقر بودند، تسليم مي كردند. ماموران در اين كاروانسراها استراحت كرده و اسب هاي تازه نفس دريافت مي كردند و بدين ترتيب اخبار به پايتخت مي رسيد. اما اين اخبار در پايتخت، نخست به شخص دوم مملكت يا «هزارپت» گزارش مي شد. «هزارپت» اين اخبار را خلاصه كرده و به استحضار شاه مي رساند. شاه هم پس از دريافت خبر دستورات لازم را مي داد.
اين سازمان زير نظر مدير يا رياستي بود كه شاه تعيين مي كرد. اولين رييس اين سازمان «اتانا» يكي از 7 يار داريوش بود. او يكي از 7 تني بود كه داريوش را در نشستن به تخت ياري كرده بود.
عده اي باني سازمان امنيت و جاسوسي را «ديااكو» اولين پادشاه ماد مي دانند و عقيده دارند كه داريوش متحول كننده آن است. اما آنچه روشن است اين است كه چنين سازماني بدين شكل پيشرفته و منظم ابتكار شخص داريوش بزرگ بوده است.
اين ايده نبوغ آميز او، باعث شد كه هر كدام از مقامات لشكري و كشوري جداگانه و مستقيما در برابر شاه مسئول باشد. زيرا با وجود «چشم و گوش» هاي شاه كوچكترين خطايي از طرف مسئولان از نظر آنها مخفي نمي ماند. افراد اين سازمان، افرادي تعليم ديده بودند. آنها در استراق سمع، تخصص داشتند و براي مخفيانه نگاه كردن، آموزش ديده بودند. افراد اين سازمان، تحت آزمايش هاي مختلف قرار گرفته و پس از اثبات وفاداري آنها به شخص شاه به كار گماشته مي شدند.

گروه استان ها، حسن ظهوري: بررسي هاي ژئوفيزيک در بخش شمالي محوطه 64 تنگه بلاغي منجر به کشف سه مجموعه ساختماني با واحدهاي متعدد مربوط به دوره فرا هخامنشي تا دوره ساساني شد.
بررسي هاي ژئوفيزيک به تازگي و در وسعتي به ابعاد دو هکتار براي شناسايي بخش هاي مسکوني محوطه 64 و ديوار حائل اين محوطه با گورستان محوطه 65 انجام گرفته است.
به گفته سرپرست ايراني هيات ايران و لهستان در تنگه بلاغي اين بررسي ها نشان مي دهد سه مجموعه ساختماني در محوطه اي که به نام 64 خوانده مي شود ، مدفون مانده است که به دوره هاي پس از هخامنشي مربوط مي شود.
«علي اسدي» در اين مورد به ميراث خبر گفت: «نقشه هاي ژئوفيزيک نشان مي دهد که اين سه مجموعه ساختماني واحد هاي متعددي دارند که هنوز از کاربري آن ها اطلاعي در دست نيست. به نظر مي رسد که اين مجموعه معماري شامل واحدهاي مسکوني باشد.»
بررسي هاي ژئوفيزيک اين امکان را براي باستان شناسان فراهم مي کند تا بدون حفاري، از آنچه طي ساليان طولاني در زير خاک مدفون مانده اطلاع کسب کنند.
به گفته اسدي ميان مجموعه ساختماني که محوطه 64 را تشکيل مي دهد و گورستان ساساني که محوطه 65 است ديواري قرار گرفته که با بررسي هاي ژئوفيزيک مشخص شد، اين ديوار فضاهاي ساختماني را از گورستان جدا مي کرده است.
سرپرست ايراني هيات ايران و لهستان در اين باره گفت: «آنچه براي باستان شناسان ناشناخته باقي مانده اين است که گورستان به دوره ساساني مربوط است اما مجموعه ساختماني به دوره پس از هخامنشي مربوط مي شود. به همين دليل قرار است با انجام کاوش هاي باستان شناسي رابطه گورستان را با فضاهاي ساختماني مشخص کنيم.»
قرار است سال آينده کاوش در اين محوطه باستاني آغاز شود. اين مجموعه ساختماني از جمله بخش هاي تنگه بلاغي است که با آبگيري سد سيوند غرق مي شود.
سد سيوند در 18 کيلومتري پاسارگاد واقع شده که با آبگيري کامل آن 130 اثر باستاني در آن محدوده زير آب مي رود. هم اکنون با تعامل ميان پژوهشکده باستان شناسي و مسئولان سد، دومين فصل کاوش در تنگه بلاغي با حضور هياتي ايراني و آلماني براي جستجوي زندگي پيش از تاريخي در اين تنگه آغاز شده است.

در صورت پایان ساخت سد «سیوند» فارس

٢٠٠٠ سال تمدن ايرانی به زير آب می‌رود

● در صورت پایان ساخت سد «سیوند» فارس دو سايت جهانی - تاریخی پاسارگاد و پرسپوليس به زیر آب می رود

● روزنامه گاردين: سرعت ساخت این سدها و میزان خرابی‌ای كه به بار خواهند آورد، دانشمندان و اعضای سازمان ملل را شوك‌زده كرده است

● مرعشي، رييس قبلي سازمان ميراث فرهنگي: نمي‌توان سدسازي كه لازمه تمدن امروز و فرداي ايران است را فداي حفظ آثار تاريخي كرد

● كانون مدافعان حقوق بشر از مجريان سد سيوند شكايت مي‌كند